Η Γιαγιόι Κουσάμα, μια από τις πιο αναγνωρίσιμες και πρωτοπόρες μορφές της σύγχρονης τέχνης, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών.
Η είδηση του θανάτου της, που έλαβε χώρα σε νοσοκομείο του Τόκιο στις 14 Αυγούστου 2026, ανακοινώθηκε με βαθιά θλίψη από την εταιρεία της.
«Με βαθιά θλίψη ανακοινώνουμε το θάνατο της Yayoi Kusama σε νοσοκομείο του Τόκιο στις 14 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 97 ετών», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση.
«Καθ’ όλη τη διάρκεια μιας εξαιρετικής ζωής αφιερωμένης εξ ολοκλήρου στην καλλιτεχνική δημιουργία, η Kusama διαγράφηκε μια διεθνώς αναγνωρισμένη καριέρα ως πρωτοπόρος καλλιτέχνιδα της αβανγκάρντ, της οποίας η δημιουργική δραστηριότητα περιλάμβανε τις εικαστικές τέχνες, την περφόρμανς, τη μυθοπλασία και την ποίηση», συμπλήρωσε η ανακοίνωση.
Η Κουσάμα, η οποία έζησε εθελοντικά σε ψυχιατρικό ίδρυμα για δεκαετίες, είχε γίνει παγκοσμίως γνωστή για την χαρακτηριστική κατακόκκινη περούκα της και τα εκκεντρικά της σύνολα με πουά.
«Συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι τις τελευταίες της μέρες, χωρίς ποτέ να αφήσει στην άκρη το πινέλο της, και συνέχισε την εξερεύνηση της αιώνιας αγάπης και της αιώνιας ψυχής. Θα προωθήσουμε τις επιθυμίες της Κουσάμα και, μέσω της τέχνης, θα συνεχίσουμε να προσφέρουμε ελπίδα και δύναμη για το μέλλον στους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο».
Η Κουσάμα κατέστη μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες καλλιτέχνιδες παγκοσμίως και ένα παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο στα 80 και 90 της χρόνια, μετά από μια περίοδο δεκαετιών κατά την οποία η δουλειά της είχε αφεθεί σε μεγάλο βαθμό στην αφάνεια.
Το 1965, το έργο της «Infinity Mirror Rooms», όπου καθρέφτες και φωτισμοί δημιούργησαν χώρους που έμοιαζαν ατελείωτοι, προσέλκυσε εκατομμύρια επισκέπτες. Αργότερα, τα έργα της με τα χαρακτηριστικά πουά και τις κολοκύθες έγιναν εξαιρετικά περιζήτητα.
Ωστόσο, η Κουσάμα είχε εκφράσει την πικρία της για την αντιγραφή ή την «έμπνευση» που αντλούσαν από τις ιδέες της άνδρες σύγχρονοί της, όπως οι Άντι Γουόρχολ, Κλάες Όλντενμπουργκ και Λούκας Σαμάρας, των οποίων τα έργα παρουσιάζονταν σε πιο προβεβλημένες γκαλερί.
Αφού πέρασε χρόνια βλέποντας άνδρες καλλιτέχνες να αποσπούν την αναγνώριση για τις δικές της ιδέες, επέστρεψε στην πατρίδα της, την Ιαπωνία, νιώθοντας απογοήτευση και συντετριμμένη.
Η εισαγωγή σε ψυχιατρική κλινική και το έργο της
Εισήχθη σε ψυχιατρική κλινική για να λάβει θεραπεία για ψυχικές ασθένειες, όπου θα ζούσε και θα δημιουργούσε για το υπόλοιπο της ζωής της.
Κατά θαυμαστό τρόπο, κατάφερε να βρει ένα νοσοκομείο όπου οι γιατροί ενδιαφέρονταν για την τέχνη-θεραπεία και εισήχθη εκούσια. Ένα τέτοιο ασφαλές περιβάλλον της επέτρεψε να αφοσιωθεί ξανά στην καλλιτεχνική της δημιουργία.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του ’80, το έργο της απεικόνιζε ασυνήθιστα σκοτεινές σειρές κολάζ, στις οποίες αγκάλιαζε τις εικόνες των φυσικών κύκλων της ζωής.
Η Κουσάμα συνέχισε να διαγράφει μια εντυπωσιακή πορεία, γινόμενη η πρώτη Ιαπωνίδα καλλιτέχνιδα που εκπροσώπησε τη χώρα της στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1993. Η θριαμβευτική επιτυχία της έκθεσης σηματοδότησε μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο γινόταν δεκτή τόσο στην Ιαπωνία όσο και στο εξωτερικό.
Ένας από τους πίνακές της πωλήθηκε για περίπου 10,5 εκατομμύρια δολάρια (7,7 εκατομμύρια λίρες) σε δημοπρασία το 2022.
Στη συνέχεια, το έργο της παρουσιάστηκε σε μεγάλα μουσεία και πραγματοποιήθηκαν συνεργασίες με μάρκες πολυτελείας, όπως η Louis Vuitton.
In January 2023, Yayoi Kusama transformed Louis Vuitton’s Fifth Avenue flagship into one of New York City’s most unforgettable works of public art. A remarkably lifelike animatronic version of the artist appeared to paint her signature multicolored dots across the store’s… pic.twitter.com/v1YhbgUfxN
— New York Mickey (@MickmickNYC) August 27, 2026
Η παιδική ηλικία και οι παραισθήσεις
Όταν ήταν παιδί, η Κουσάμα βίωνε παραισθήσεις με κάρβουνα και λάμψεις – αργότερα χρησιμοποίησε την τέχνη της ως μέσο για να βοηθήσει τους άλλους να κατανοήσουν τη δική της οπτική για τον κόσμο.
«Μια μέρα, αφού είδα ένα τραπεζομάντιλο με κόκκινο μοτίβο λουλουδιών πάνω σε ένα γραφείο, είδα το ίδιο κόκκινο μοτίβο λουλουδιών να καλύπτει ολόκληρη την οροφή, τα παράθυρα και τους κίονες. Γέμισε το δωμάτιο και κάλυψε το σώμα μου», έγραψε στην αυτοβιογραφία της.
Η Κουσάμα γεννήθηκε το 1929 στην αγροτική επαρχιακή πόλη Ματσουμότο, που βρίσκεται στην κεντρική περιοχή Ναγκάνο της Ιαπωνίας. Οι γονείς της δεν υποστήριξαν τις πρώτες της προσπάθειες να σπουδάσει ζωγραφική στο Κιότο.
Αργότερα της είπαν ότι η καλλιτεχνική της δραστηριότητα προκάλεσε μεγάλη ντροπή στη συντηρητική οικογένειά της. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης των ΗΠΑ επέκριναν επίσης αυτό που θεωρούσαν ως ατέρμονη επιθυμία για δημοσιότητα – είτε στα μηνύματά της για την προώθηση της ειρήνης είτε στην κριτική της προς το καλλιτεχνικό κατεστημένο.
Έγινε γνωστή τα τελευταία χρόνια της ζωής της
Ο κόσμος, μαζί με τη γενέτειρά της, την Ιαπωνία, άλλαξε ριζικά την αντίληψή του για την Κουσάμα στα τελευταία χρόνια της ζωής της.
Τα social media πυροδότησαν μια έκρηξη ενδιαφέροντος τα τελευταία χρόνια – με τα τολμηρά λουλουδάτα σχήματα και τις γυαλιστερές χαλύβδινες σφαίρες του μουσείου της να μετατρέπονται σε περιζήτητο φόντο για σέλφι και πόζες.
Μεταξύ των πολλών μοτίβων της, η κολοκύθα έχει γίνει εμβληματική στα έργα της. Για εκείνη, το λαχανικό αυτό συμβόλιζε άνεση και νοσταλγία.
Κάποτε είπε σε μια συνέντευξη: «Οι κολοκύθες μου μιλάνε». «Ενσαρκώνουν μια αίσθηση σταθερότητας και μου προσφέρουν ηρεμία».
Στην πατρίδα της, τη Ναοσίμα, οι επισκέπτες που φτάνουν με το πλοίο υποδέχονται το υπαίθριο γλυπτό της «Κόκκινη Κολοκύθα», καλυμμένο με έντονες, μαύρες βούλες.