Οι έντονες διαδηλώσεις στην Ισπανία, που προκλήθηκαν από την κρίση στέγασης, οδήγησαν στην απόφαση του Πέδρο Σάντσεθ για πρόωρες εκλογές, φέρνοντας στο προσκήνιο το «ελέφαντα στο δωμάτιο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης: τις διευρυμένες ανισότητες και την οικονομική κρίση που δημιουργούν συνθήκες κοινωνικής ασφυξίας. Η Ελλάδα, ιδιαίτερα ευάλωτη στις οικονομικές εξελίξεις, βιώνει έντονα το πρόβλημα στην αγορά ακινήτων. Η ιστορία των ακινήτων στη χώρα, από την τουρκοκρατία μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου Κτηματολογίου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτική, κοινωνική και οικονομική της πορεία.
Με ρίζες που φτάνουν έως το 1821 και τις «εθνικές γαίες», τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις του 19ου αιώνα, τη μεταρρύθμιση του 1917 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τις μαζικές διανομές αγροτικής και αστικής γης το 1922 (μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή) και την αντιπαροχή των δεκαετιών 1950-1980, η Ελλάδα κατέκτησε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην Ευρώπη, κοντά στο 80%. Ωστόσο, έρευνα της εταιρείας ΕΤΕΡΟΝ αποκάλυψε ότι πολλά νοικοκυριά αντιμετώπιζαν στεγαστικό πρόβλημα, ακόμη και σε μια αγορά που στις αρχές της δεκαετίας του 1990 δεν εμφάνιζε μονοπωλιακά ή ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά.
Η εικόνα άρχισε να μεταβάλλεται κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Η συρρίκνωση των εισοδημάτων και το αυξημένο κόστος ιδιοκτησίας δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για την εισροή επενδυτικών κεφαλαίων στον οικιστικό τομέα. Αυτό οδήγησε σε υπεραξίες μεταπώλησης, ενώ παράλληλα η δυνατότητα μεγαλύτερης απόδοσης μέσω των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της τουριστικής εκμετάλλευσης των κατοικιών έγινε ελκυστική.
ΠΑΣΟΚ: Προτάσεις για την Αντιμετώπιση της Στεγαστικής Κρίσης
Το ΠΑΣΟΚ έθεσε έντονα το στεγαστικό πρόβλημα στο δημόσιο διάλογο ήδη από το 2023, περιγράφοντας την οξεία κατάσταση και προτείνοντας λύσεις, ώστε η κατοικία να πάψει να είναι «πολυτέλεια» και να γίνει «δικαίωμα». Οι προτάσεις περιλαμβάνουν την αξιοποίηση κλειστών κατοικιών με χαμηλά, προσιτά ενοίκια, τον καθορισμό ανώτατου ορίου ετήσιας αύξησης σε περιοχές «κόκκινες», την κατάργηση της Golden Visa και τη ουσιαστική ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb.
«Το στεγαστικό πρόβλημα δεν λύνεται επιδοτώντας διαρκώς τα ακριβότερα ενοίκια. Λύνεται αυξάνοντας τα διαθέσιμα σπίτια και βάζοντας κανόνες σε μια αγορά που σήμερα λειτουργεί χωρίς ουσιαστικά όρια. Η κατοικία είναι κοινωνικό δικαίωμα», δηλώνει στο ieidiseis.gr ο υπεύθυνος προγράμματος του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Καρχιμάκης.
ΕΛ.ΑΣ: Στρατηγική για τη Στέγαση
Η ΕΛ.ΑΣ αντιλαμβάνεται το στεγαστικό πρόβλημα ως μείζον, εντάσσοντας στην ανάλυση την ανισότητα που δημιουργείται από την αδυναμία των νέων γενεών να αποκτήσουν σπίτι. «Όταν η στέγη εξαρτάται περισσότερο από την οικογενειακή περιουσία παρά από την εργασία, η ανισότητα κληροδοτείται», επισημαίνει στο ieidiseis.gr ο Τομεάρχης Στεγαστικής Πολιτικής Δημήτρης Λυρίτσης, παρουσιάζοντας το δόγμα του κόμματος στο τρίπτυχο «Προστατεύουμε – Ενεργοποιούμε – Χτίζουμε».
Η προτεραιότητα για την ΕΛ.ΑΣ είναι η προστασία της πρώτης κατοικίας και η δέσμευση για τη δημιουργία 50.000 επιπλέον προσιτών στεγαστικών επιλογών εντός μίας τετραετίας. Προβλέπεται η σύσταση Εθνικού Φορέα Στέγης για την καταγραφή αναγκών και αποθεμάτων, την ωρίμανση έργων και τον έλεγχο κοινωνικών δεσμεύσεων.
«Πολιτικός μας στόχος είναι η προληπτική προστασία της κατοικίας και η αποτροπή του πλειστηριασμού για τα ευάλωτα νοικοκυριά, σε αντίθεση με την κυβερνητική πολιτική, που αφήνει την προστασία να εξαρτάται από αποσπασματικές ρυθμίσεις και τη διαπραγματευτική ισχύ κάθε οφειλέτη απέναντι σε τράπεζες, funds και servicers», τονίζει ο κ. Λυρίτσης.
Η ΕΛ.ΑΣ προτείνει αυστηρούς κανόνες στις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε ζώνες στεγαστικής πίεσης και την κατάργηση της Golden Visa για επενδύσεις σε ακίνητα. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επικρίνουν τα κυβερνητικά μέτρα ως ανεπαρκή και προτείνουν μια σειρά δράσεων για την επίλυση του προβλήματος πριν αυτό εξελιχθεί σε κρίση.
Η Οπτική της Αγοράς: Πρόεδρος Μεσιτών Αττικής
Ο πρόεδρος των μεσιτών Αττικής, Λευτέρης Ποταμιάνος, εξηγεί πώς η αγορά αντιλαμβάνεται την αποτελεσματικότητα των προτάσεων: «Η στεγαστική κρίση είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα επί σειρά ετών, αυξημένο κόστος κατασκευής, έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών και αναντιστοιχία τιμών και εισοδημάτων έχουν δημιουργήσει σημαντικές πιέσεις στην αγορά».
Υψηλά Μισθώματα: Η Εξήγηση της Αγοράς
Τα υψηλά μισθώματα οφείλονται κυρίως στην περιορισμένη προσφορά, ωστόσο δεν ανταποκρίνονται πάντα στις οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών. Είναι σημαντικό να διαχωρίζονται οι ζητούμενες τιμές στις αγγελίες από τα πραγματικά μισθώματα που συμφωνούνται.
Ο Νόμος της Αγοράς: Προσφορά και Ζήτηση
Ο κανόνας της προσφοράς και της ζήτησης είναι καθοριστικός. Όταν οι διαθέσιμες κατοικίες είναι λιγότερες από αυτές που αναζητούνται, οι τιμές αυξάνονται. Η αγορά ακινήτων ακολουθεί τους βασικούς οικονομικούς κανόνες, με τη διαφορά ότι η στέγαση αποτελεί βασική ανάγκη και όχι προαιρετική κατανάλωση.
Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αγορά: Έλλειψη Οικοδομών, Κλειστά Ακίνητα, Περιορισμοί
Όλοι αυτοί οι παράγοντες συμβάλλουν στην πίεση της αγοράς. Υπάρχουν χιλιάδες κλειστά ακίνητα, αλλά δεν είναι όλα κατάλληλα ή άμεσα διαθέσιμα. Ορισμένα ανήκουν σε επενδυτικά σχήματα, άλλα χρήζουν ανακαίνισης ή έχουν ιδιοκτησιακά προβλήματα. Απαιτείται νέα οικοδομική δραστηριότητα, αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας και ορθολογικός πολεοδομικός σχεδιασμός. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ο αριθμός των σπιτιών, αλλά η δυνατότητα να κατοικηθούν.
Αποτελεσματικότητα Μέτρων και Προτάσεων
Κάθε παρέμβαση πρέπει να αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμά της. Οι επιδοτήσεις και τα στεγαστικά προγράμματα μπορούν να ωφελήσουν συγκεκριμένα νοικοκυριά, αλλά χωρίς αύξηση της προσφοράς, ενδέχεται να ενισχύσουν τις τιμές. Χρειάζεται συνδυασμός κινήτρων, νέων κατασκευών, αξιοποίησης κλειστών ακινήτων και μακροχρόνιου σχεδιασμού. Η στεγαστική κρίση απαιτεί μια σταθερή πολιτική που θα αυξάνει τις διαθέσιμες κατοικίες και θα δημιουργεί ισορροπία τιμών-εισοδημάτων.
Ο Ρόλος των Funds στη Στεγαστική Κρίση
Είναι αδιανόητο να μιλάμε για έλλειψη κατοικιών την ίδια στιγμή που χιλιάδες ακίνητα παραμένουν αναξιοποίητα, συνδεδεμένα με χαρτοφυλάκια funds και εταιρείες διαχείρισης. Τα ακίνητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως αριθμοί σε ισολογισμούς, όταν η κοινωνία αντιμετωπίζει σοβαρό στεγαστικό πρόβλημα. Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε πόσες κατοικίες ανήκουν σε αυτά τα χαρτοφυλάκια, πόσες παραμένουν κλειστές και γιατί δεν επιστρέφουν στην αγορά. Η διαφάνεια και η αξιοποίησή τους δεν μπορεί να αναβάλλονται διαρκώς. Υπάρχει η αίσθηση ότι κάποιοι αποφεύγουν να θίξουν αυτό το θέμα.