Η παρατεταμένα χαμηλή αποταμίευση αποτελεί σοβαρό τροχοπέδη για την ελληνική οικονομία, καθώς μειώνει δραστικά τους διαθέσιμους πόρους που θα μπορούσαν να διοχετευθούν σε επενδύσεις. Επί του παρόντος, οι επενδύσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ευρωπαϊκά κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Επιπλέον, όπως επισημαίνει εμφατικά το ΙΟΒΕ, η όποια αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών τείνει να «χάνεται» στο εξωτερικό, λόγω της μεγάλης εξάρτησης της χώρας από εισαγωγές.
Το ποσοστό της αποταμίευσης στην Ελλάδα παραμένει σε αρνητικά επίπεδα, με εξαίρεση τη σύντομη περίοδο της πανδημίας. Οι πρόσφατες έρευνες του ΙΟΒΕ καταγράφουν ένα ανησυχητικό εύρημα: το 86% των νοικοκυριών δηλώνει αδυναμία αποταμίευσης.
Αναλυτικότερη Επισκόπηση από το ΙΟΒΕ
Στο πλαίσιο της τριμηνιαίας έκθεσης του για την ελληνική οικονομία, το ΙΟΒΕ εστιάζει στις εξελίξεις που επαναφέρουν επιτακτικά το ερώτημα της ενίσχυσης των προοπτικών της εθνικής οικονομίας. Στο βασικό σενάριο του, εκτιμάται ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας θα επιβραδυνθεί στο 1,8%. Το ΙΟΒΕ αναγνωρίζει ότι η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος – που οφείλεται σε παράγοντες όπως η βελτίωση της αγοράς εργασίας, η αύξηση του κατώτατου μισθού και οι φορολογικές ελαφρύνσεις – αναμένεται να τονώσει την εγχώρια ζήτηση και, κατ’ επέκταση, την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτή η δυναμική προβλέπεται να είναι ασθενέστερη, επηρεαζόμενη αρνητικά από το δυσμενές διεθνές περιβάλλον.
Επιπλέον, το ΙΟΒΕ τονίζει ότι η συνολική κατανάλωση μπορεί να περιοριστεί από διάφορους παράγοντες: πιθανή επιβράδυνση στη μείωση της ανεργίας, το σταθερά χαμηλό (ή και αρνητικό) επίπεδο αποταμίευσης, και την ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων σε αγαθά και υπηρεσίες.
Πού Βρίσκονται οι Καταθέσεις;
Για το σύνολο του 2026, προβλέπεται μια ήπια ανοδική τάση για τις ιδιωτικές καταθέσεις. Από τη μία πλευρά, το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και η ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται να αυξηθούν σε πραγματικούς όρους, ενισχυμένα και από τη μείωση του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων που εφαρμόστηκε από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Από την άλλη πλευρά, αναμένεται μια ήπια ενίσχυση της αποταμίευσης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, μέρος της οποίας θα αντικατοπτριστεί στις καταθέσεις. Ωστόσο, η αύξηση του πληθωρισμού, καθώς και οι υψηλότερες αποδόσεις σε εναλλακτικές επενδυτικές επιλογές, αναμένεται να επιβραδύνουν τη δυναμική αύξησης των καταθέσεων.
Στο πεδίο της εγχώριας ζήτησης, η συνολική κατανάλωση προβλέπεται να παραμείνει κινητήριος δύναμη της ανάπτυξης, αν και με ηπιότερο ρυθμό λόγω του δυσμενούς διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος. Η δυναμική της ζήτησης αναμένεται να υποστηριχθεί από την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, μέσω της βελτίωσης της αγοράς εργασίας, της αύξησης του κατώτατου μισθού και των φορολογικών ελαφρύνσεων.
Ωστόσο, ορισμένοι παράγοντες ενδέχεται να μετριάσουν τη δυναμική της κατανάλωσης: ο βραδύτερος ρυθμός αποκλιμάκωσης της ανεργίας, το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης, καθώς και η ενδυνάμωση των πληθωριστικών πιέσεων τόσο στα αγαθά όσο και στις υπηρεσίες.
Απογοητευμένα Νοικοκυριά
Συνολικά για το πρώτο τρίμηνο του 2025, η έρευνα του ΙΟΒΕ καταγράφει την απογοήτευση και την απαισιοδοξία των νοικοκυριών, η οποία επιδεινώθηκε με την έναρξη του πολέμου. Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά:
- Το 64% των νοικοκυριών εκφράζει απαισιοδοξία για την οικονομική τους κατάσταση τους επόμενους 12 μήνες.
- Το 71% των καταναλωτών προβλέπει αρνητικές εξελίξεις για την οικονομική κατάσταση της χώρας.
- Το ποσοστό των νοικοκυριών που εκτιμά ότι δεν θα μπορέσει να αποταμιεύσει εντός του επόμενου 12μηνου φτάνει στο 86%.
- Το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι είναι «χρεωμένο» το α’ τρίμηνο του 2026 ανέρχεται στο 7%.
- Το ποσοστό εκείνων που αναφέρουν ότι «μόλις τα βγάζουν πέρα» ενισχύθηκε στο 64%.
- Το ποσοστό των νοικοκυριών που «αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους» ανέρχεται στο 9%.