Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θέτοντας το ζήτημα σε υψηλή προτεραιότητα, ώθησε την ελληνική κυβέρνηση στη σύσταση μίας νέας επιτροπής. Σκοπός της είναι η ενίσχυση του ελέγχου νομιμότητας κατά τη διαδικασία ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων, ένα πεδίο που έχει αποτελέσει «μελανό σημείο» στη δημοσιονομική διαχείριση της χώρας. Διαπιστώνεται ότι ένα υψηλό ποσοστό, 80% των συμβάσεων ετησίως, διεκπεραιώνεται μέσω της μεθόδου των απευθείας αναθέσεων, προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και επικρίσεις στις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθώς ενισχύει το πελατειακό σύστημα.
Για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Υπουργείο Ανάπτυξης συγκροτεί μια νέα επιτροπή. Η επιτροπή αυτή θα εξετάζει τα σχέδια αποφάσεων των αναθετουσών αρχών, εστιάζοντας στην επάρκεια των μέτρων που λαμβάνονται για τον έλεγχο της φερεγγυότητας των υποψήφιων αναδόχων σε δημόσιες συμβάσεις. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου, Ναπολέοντα Μαραβέγια, η επιτροπή αποτελείται από τρία μέλη: έναν υπάλληλο της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), ο οποίος θα προεδρεύει, και δύο υπαλλήλους της αρμόδιας διεύθυνσης του Υπουργείου. Η θητεία των μελών είναι τριετής.
Αρμοδιότητα της επιτροπής είναι η εξέταση και η επικύρωση ή απόρριψη των προτάσεων των αναθετουσών αρχών, σχετικά με τη συμμόρφωση και την επανένταξη των αποκλεισμένων οικονομικών οντοτήτων από τις δημόσιες συμβάσεις.
Ποιοι (πρέπει) να αποκλείονται
Σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, οι υποψήφιοι ανάδοχοι πρέπει να αποκλείονται εάν εμπίπτουν σε μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες κατηγορίες:
- Έχουν αμετάκλητη ποινική καταδίκη για σοβαρά αδικήματα, όπως συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, δωροδοκία, απάτη (ιδίως εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ε.Ε.), τρομοκρατικά εγκλήματα, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα χρήματος), παιδική εργασία ή εμπορία ανθρώπων.
- Έχουν ληξιπρόθεσμα και αρρύθμιστα χρέη προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ.
- Έχουν υποπέσει σε σοβαρές παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας, όπως η επιβολή εντός 2 ετών είτε 3 πράξεων επιβολής προστίμου για «υψηλής» ή «πολύ υψηλής» σοβαρότητας παραβάσεις, είτε 2 πράξεων για αδήλωτη εργασία.
- Δεν έχουν ονομαστικοποιήσει τις μετοχές τους, όταν η δημόσια σύμβαση που διεκδικούν έχει εκτιμώμενη αξία άνω του 1.000.000 ευρώ.
- Αποκλείονται πρόσωπα και εταιρείες με ρωσική υπηκοότητα, έδρα, ιδιοκτησία άνω του 50% ή υπεργολάβους με ποσοστό άνω του 10% (για συμβάσεις άνω των κοινοτικών ορίων).
- Τελούν υπό πτώχευση, ειδική εκκαθάριση, αναγκαστική διαχείριση, εξυγίανση ή αναστολή επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.
- Οι φορείς που επέδειξαν σοβαρή ή επαναλαμβανόμενη πλημμέλεια κατά την εκτέλεση προηγούμενης δημόσιας σύμβασης, η οποία οδήγησε σε πρόωρη καταγγελία της, αποζημιώσεις ή άλλες παρόμοιες κυρώσεις.
- Έχει κριθεί ένοχος σοβαρών ψευδών δηλώσεων κατά την παροχή πληροφοριών ή απέκρυψε πληροφορίες που απαιτούνταν για την επαλήθευση των λόγων αποκλεισμού.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο
Το Ελεγκτικό Συνέδριο, μέσω των εκθέσεών του, ασκεί συχνά κριτική στον θεσμό των απευθείας και μη αναθέσεων, επισημαίνοντας σοβαρές και ύποπτες παραλείψεις στις έρευνές του. Όπως αναφέρεται στις εκθέσεις, οι δημόσιοι φορείς αποτυγχάνουν στον έγκαιρο και ορθολογικό προγραμματισμό των αναγκών τους, προσαρμόζοντας αυτές στο όριο των απευθείας αναθέσεων, καλύπτοντας τις ανάγκες αποσπασματικά και προβαίνοντας σε κατατμήσεις. Επιπλέον, τονίζεται η ανεπαρκής αιτιολόγηση του απρόβλεπτου και επείγοντος χαρακτήρα των αναγκών που καλύπτονται με διαπραγμάτευση, καθώς οι αναθέτοντες φορείς συχνά ταυτίζουν το «απρόβλεπτο» με το «επείγον». Το υψηλότερο ποσοστό απευθείας αναθέσεων παρατηρείται, σύμφωνα με τα στοιχεία, στα νοσοκομεία.