Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον, όπου τα εξωτερικά σοκ πολλαπλασιάζονται και αλληλοενισχύονται, η Ευρωζώνη αντιμετωπίζει αυξημένες προκλήσεις. Ωστόσο, εν μέσω αυτής της διεθνούς αβεβαιότητας, η Ελλάδα ξεχωρίζει ως ένα παράδειγμα σταθερότητας. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση “Euro Area Stability Watch 2026” του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), η χώρα μας έχει δημιουργήσει ισχυρά «αναχώματα» και αναμένεται να διατηρήσει την πτωτική πορεία του χρέους της, ακόμη και στα πιο δυσμενή μελλοντικά σενάρια.
Το Δυσμενές Σενάριο και ο Κίνδυνος για την Ευρώπη
Για να αξιολογήσει την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο ESM εκπονεί ένα δυσμενές μακροοικονομικό σενάριο. Αυτό το σενάριο προβλέπει την ταυτόχρονη εμφάνιση δύο βασικών κινδύνων: την παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια, με πιθανή κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, και μια απότομη πτώση στις τιμές των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων.
Οι συνέπειες ενός τέτοιου συνδυασμού θα ήταν εξαιρετικά σοβαρές για τα δημόσια οικονομικά των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών. Εάν προστεθούν σε αυτούς τους κραδασμούς, το αυξημένο κόστος για την κάλυψη των ανεκπλήρωτων αμυντικών δαπανών, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του ΝΑΤΟ, τότε το μέλλον διαφαίνεται δυσοίωνο για την πλειονότητα των κρατών της Ευρωζώνης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ESM, στο εν λόγω δυσμενές σενάριο, ο μέσος δείκτης δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρωζώνη αναμένεται να είναι περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος έως το 2035, σε σύγκριση με τις βασικές προβλέψεις (baseline).
Η Ελληνική Εξαίρεση
Μέσα σε αυτό το γενικευμένο σκηνικό επιδείνωσης, η έκθεση του ESM επισημαίνει ένα αξιοσημείωτο στοιχείο για την Ελλάδα. Όπως αναφέρεται συγκεκριμένα: «Στο δυσμενές σενάριο, λαμβάνοντας υπόψη και τις ανεκπλήρωτες στρατιωτικές δαπάνες, το δημόσιο χρέος αυξάνεται για όλες τις χώρες έως το 2035, με εξαίρεση την Κύπρο και την Ελλάδα».
Αυτό σημαίνει ότι, παρά τις διεθνείς αναταραχές, τις πληθωριστικές πιέσεις και την ανάγκη για εξοπλιστικά προγράμματα, η ελληνική οικονομία διαθέτει πλέον τα δομικά εχέγγυα για να διατηρήσει την πτωτική πορεία του χρέους της.
Η Εξήγηση της Ανθεκτικότητας
Πώς εξηγείται αυτή η ανθεκτικότητα, δεδομένης της ιστορικά υψηλής εξωτερικής εμφάνισης του ελληνικού χρέους; Η απάντηση του ESM είναι η εξής:
- Το ύψος του αρχικού χρέους δεν καθορίζει την αντοχή στα σοκ: Η έκθεση διαπιστώνει ότι ο αντίκτυπος των εξωτερικών κρίσεων στο δημόσιο χρέος δεν σχετίζεται απαραίτητα με τα τρέχοντα επίπεδα χρέους των χωρών.
- Οι δομικές αδυναμίες κάνουν τη διαφορά: Η έκταση της ζημίας που θα υποστεί μια χώρα εξαρτάται πρωτίστως από τις οικονομικές της δομές και τις συγκεκριμένες ευπάθειές της στα εξωτερικά σοκ. Κρίσιμοι παράγοντες είναι η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας και ο βαθμός έκθεσης στο διεθνές εμπόριο.
Αυτή η διαπίστωση για την ανθεκτικότητα της Ελλάδας και της Κύπρου θεωρείται μια θετική εξέλιξη για την ενότητα του ευρώ, καθώς υποδηλώνει ότι οι κίνδυνοι μόνιμης απόκλισης του χρέους εντός της Ευρωζώνης είναι περιορισμένοι. Με απλά λόγια, οι χώρες με ήδη υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, δεν είναι αναγκαστικά καταδικασμένες να υποστούν τη μεγαλύτερη ζημιά σε ένα δυσμενές σενάριο.
Οι «Πρωταθλητές» της Δημοσιονομικής Εξυγίανσης
Η ανθεκτικότητα της Ελλάδας δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με τον ESM, σχεδόν οι μισές χώρες της Ευρωζώνης, και ιδίως οι πέντε πρώην χώρες που εντάχθηκαν σε προγράμματα του Μηχανισμού (Κύπρος, Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία), έχουν ήδη επιτύχει σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους και περιορισμό των ελλειμμάτων τους μετά την πανδημία.
Αυτή η βελτίωση υποστηρίχθηκε από τη σταθερή οικονομική ανάκαμψη και την αύξηση των φορολογικών εσόδων. Ενώ άλλες χώρες του «ισχυρού πυρήνα» της Ευρώπης αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξυγίανση των οικονομικών τους, η Ελλάδα –και αρκετές από τις προαναφερθείσες χώρες– αναμένεται να διατηρήσει το δημόσιο χρέος της σε πτωτική τροχιά στο μέλλον, ενισχύοντας ουσιαστικά τη μακροοικονομική της ανθεκτικότητα.
Η αναφορά του ESM αποτελεί μια ισχυρή ψήφο εμπιστοσύνης για την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς όλες τις κυβερνήσεις: η δημοσιονομική ανθεκτικότητα συνδέεται άμεσα με την αξιοπιστία.
Για να παραμείνει το χρέος «θωρακισμένο», οι κυβερνήσεις πρέπει να αποφεύγουν γενικά και αναποτελεσματικά μέτρα στήριξης, εστιάζοντας τους πόρους τους με στοχευμένο τρόπο και προωθώντας αναπτυξιακές πολιτικές. Η σταθερή προσήλωση στους δημοσιονομικούς κανόνες είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών και την προστασία των χωρών από ανεπιθύμητες αναταράξεις, υπογραμμίζει ο ESM.