Η στρατηγική σημασία της διαβούλευσης για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για το μέλλον της ελληνικής γεωργίας αναδείχθηκε στην εκδήλωση έναρξης του εθνικού διαλόγου, σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνη Φιλιππή.
Όπως τόνισε ο κ. Φιλιππής, η νέα ΚΑΠ διαμορφώνεται σε ένα σύνθετο περιβάλλον, με γεωπολιτικές εντάσεις, διαταραχές στο διεθνές εμπόριο και την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης να επιδρούν άμεσα στη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η νέα ΚΑΠ δεν μπορεί να παραμείνει απλώς ένας μηχανισμός κατανομής ενισχύσεων, αλλά πρέπει να λειτουργήσει ως στρατηγικό εργαλείο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της παραγωγής, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της επισιτιστικής ασφάλειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη στενή σύνδεση της νέας ΚΑΠ με το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε., καθώς η μορφή, τα εργαλεία και οι δυνατότητές της εξαρτώνται από τη νέα χρηματοδοτική αρχιτεκτονική. Η κατάργηση της παραδοσιακής δομής των δύο πυλώνων και η ενσωμάτωση της ΚΑΠ στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά εγείρουν και ανησυχίες σχετικά με την αυτονομία της αγροτικής πολιτικής.
Ο κ. Φιλιππής επισήμανε ότι η πίεση των Κρατών-Μελών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, οδήγησε σε ενίσχυση της διακριτότητας της ΚΑΠ, μέσω ειδικών ρυθμίσεων και ενός ξεχωριστού κεφαλαίου στο νέο πλαίσιο. Σε χρηματοδοτικό επίπεδο, η αρχική εικόνα περί μείωσης των πόρων της ΚΑΠ είναι παραπλανητική. Παρότι το αρχικό προβλεπόμενο ποσό για την Ελλάδα εμφανίζεται χαμηλότερο, υπάρχουν δυνατότητες ενίσχυσης μέσω πρόσθετων μηχανισμών, όπως ο «αγροτικός στόχος» για επιπλέον πόρους στις αγροτικές περιοχές, η αξιοποίηση του αποθεματικού ευελιξίας, και οι υποχρεωτικές κατανομές σε παρεμβάσεις όπως το LEADER, η καινοτομία και η γνώση.
Αναφέρθηκε επίσης σε δυνατότητες συνεργασίας με άλλα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το Catalyst Europe, που μπορούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις, καινοτομία, ψηφιακό μετασχηματισμό και μείωση του κόστους παραγωγής.
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στις διαπραγματεύσεις, με στόχο να συνδιαμορφώσει το τελικό αποτέλεσμα προς όφελος των Ελλήνων παραγωγών. Οι βασικοί εθνικοί στόχοι περιλαμβάνουν τη δικαιότερη κατανομή των πόρων, τη στήριξη των ενεργών γεωργών, την επισιτιστική ασφάλεια, την παραγωγική αναβάθμιση, τη γενεακή ανανέωση, την απλοποίηση των διαδικασιών και τη μετάβαση σε ένα μοντέλο δίκαιης ανταμοιβής για τις περιβαλλοντικές υπηρεσίες.
Η επιτυχία της νέας ΚΑΠ θα κριθεί στον εθνικό σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη συλλογική συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Η γενική γραμματέας Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών, Αργυρώ Ζέρβα, παρουσίασε τη νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ, η οποία βασίζεται σε τρεις άξονες: μεγαλύτερη ενοποίηση μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων και ενός ενιαίου ταμείου, απλοποίηση διαδικασιών με λιγότερη γραφειοκρατία και αυξημένη ευελιξία, και ενίσχυση της αποτελεσματικότητας μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων που συνδέονται με αποτελέσματα.
Κεντρικό στοιχείο αποτελεί ο «πυρήνας» παρεμβάσεων με διασφαλισμένη χρηματοδότηση (ring-fencing), που περιλαμβάνει άμεσες ενισχύσεις και βασικές επενδύσεις. Οι άμεσες ενισχύσεις αναδιαμορφώνονται σε ένα πιο ενιαίο σχήμα, με έμφαση σε νέους γεωργούς, γυναίκες και μικρές εκμεταλλεύσεις, ενώ οι περιβαλλοντικές δράσεις ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο.
Διατηρούνται οι συνδεδεμένες ενισχύσεις και ενισχύονται τομεακά προγράμματα, ενώ επενδυτικά μέτρα, όπως τα σχέδια βελτίωσης και η στήριξη νέων γεωργών, εντάσσονται στον βασικό κορμό της πολιτικής. Ένα δεύτερο επίπεδο παρεμβάσεων συνδέεται με τον ευρύτερο αναπτυξιακό σχεδιασμό και τη συνέργεια με την πολιτική συνοχής, μέσω εργαλείων όπως το LEADER και το AKIS, τα οποία ενισχύονται και μέσω στοχευμένης χρηματοδότησης για αγροτικές περιοχές.
Μια τρίτη κατηγορία παρεμβάσεων εκτός ΚΑΠ εστιάζει στη μεταποίηση και στη διαχείριση υδάτινων πόρων, αντιμετωπιζόμενες με ενιαία στρατηγική.
Οι έξι βασικοί στόχοι της νέας ΚΑΠ είναι: η δίκαιη στήριξη του εισοδήματος και η ανταγωνιστικότητα, η ανανέωση των γενεών, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η διαχείριση κινδύνων, η προώθηση της γνώσης και της καινοτομίας, και η ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών. Σε κάθε στόχο τίθενται κρίσιμα ερωτήματα πολιτικής, όπως η στόχευση των ενισχύσεων, η πρόσβαση των νέων στη γη και τη χρηματοδότηση, η ισορροπία μεταξύ κανόνων και κινήτρων για το περιβάλλον, η ενίσχυση εργαλείων ασφάλισης και η επιτάχυνση της ψηφιακής μετάβασης.
Ο επιτυχής σχεδιασμός της νέας ΚΑΠ απαιτεί αξιοποίηση της εμπειρίας της τρέχουσας περιόδου και ενεργή συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο τη διαμόρφωση μιας τεκμηριωμένης και αποτελεσματικής εθνικής στρατηγικής.
Ο πρόεδρος της Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για τον πρωτογενή τομέα, Γιάννης Οικονόμου, αναφέρθηκε στις προκλήσεις και τις αλλαγές που φέρνει η νέα ΚΑΠ, επισημαίνοντας την αυξημένη ευελιξία για τα κράτη-μέλη, αλλά και τη μεγαλύτερη ευθύνη στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών. Οι ενισχύσεις θα γίνουν πιο στοχευμένες, με έμφαση στη στρατηγική κατανομή των πόρων και στην αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Οι βασικοί άξονες προτεραιότητας περιλαμβάνουν τον απολογισμό του προηγούμενου στρατηγικού σχεδίου για την εξαγωγή συμπερασμάτων, την αξιολόγηση της ικανότητας προσαρμογής των αγροτών στο νέο πλαίσιο, και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης στην υλοποίηση του σχεδίου.
Η συλλογική οργάνωση των παραγωγών κρίνεται κομβικής σημασίας, με την ανάγκη επανασχεδιασμού των κινήτρων και αντικινήτρων, καθώς σήμερα λιγότερο από το 15% των παραγωγών συμμετέχει σε οργανωμένα σχήματα.
Κρίσιμη προτεραιότητα αποτελεί η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών, απαιτώντας συστηματική μελέτη για το τι πρέπει να καλλιεργείται και σε ποιες περιοχές, μέσω ενός ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου.
Τέλος, τονίστηκε η ανάγκη για ένα εκτεταμένο σχέδιο άρδευσης, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της αγροτικής παραγωγής.